رقابت تنها به بازار داخلی محدود نمی شود
صنعت لوازم خانگی کشور امروزه با سه مشکل عمده روبه رو است: معضل قاچاق، کمبود نقدینگی و عمق کم بازار داخلی. هر یک از این عوامل، سبب شده است تا این صنعت رشد قابل قبولی نداشته باشد. مهم ترین و قدیمی ترین عامل بازدارنده رشد صنعت لوازم خانگی در ایران، قاچاق کالا است. هم اکنون باندهای قاچاق در کشور به شدت سازمان یافته عمل می کنند و مقابله با آن ها عزم جدی دولت را می طلبد. از طرف دیگر رشد نرخ ارز، هزینه های تولید و همچنین قیمت تمام شده محصول را به شدت افزایش داده است؛ به نحوی که اکنون، تولیدکنندگان برای حفظ سطح تولید (قبل از رشد شدید نرخ ارز) به بیش از دو برابر سرمایه کنونی نیاز دارند. بازار داخلی نیز در نتیجه افزایش قیمت محصولات و کاهش قدرت خرید مردم، با رکود مواجه است و تولیدکنندگان از این عامل آسیب دیده اند. مسیر رشد صنعت داخلی در بلندمدت از صادرات می گذرد و تولیدکنندگان برای بقا در آینده، ناگزیر به تولید محصولات رقابتی در بازارهای صادراتی هستند.
در حال حاضر با توجه به جای خالی برندهای خارجی در کشور، فضای رقابتی در بازار لوازم خانگی کشور محدود شده است. این امر سبب شده است تا تولیدکنندگان، تنها توجه خود را به بازار داخلی معطوف کنند. زیان ناخواسته این رویکرد این است که واحدهای تولیدی به مرور انگیزه خود را برای نوآوری و خلاقیت از دست می دهند و قدرت رقابت پذیری آن ها به شدت کاهش می یابد. صنایع تولیدی داخلی تا زمانی می توانند کنترل بازار را در دست داشته باشند که واردات محدود باشد؛ چراکه در صورت رفع ممنوعیت واردات، قدرت رقابت با محصولات خارجی را نخواهند داشت.
یکی از دلایل اصلی تعطیلی کارخانه های قدیمی ارج و آزمایش نیز همین بوده است. در دوران جنگ، میزان تولید این دو کارخانه در سطح مطلوبی بود و به طور کلی در شرایط خوبی به سر می بردند. علاوه بر این، تولید با استفاده از ارز دولتی، عامل مهمی برای کاهش هزینه ها و قیمت تمام شده محصولات آن ها بود. این کارخانه ها با این پارادایم، تولید خود را ادامه دادند، اما سرانجام به انبوهی از مشکلات برخوردند و تعطیل شدند.
تعطیلی کارخانه های بزرگ کشور، اتفاق تلخی بود، اما درس مهمی برای تولیدکنندگان صنعت لوازم خانگی داشت؛ واحدهای تولیدی نباید تصور کنند که رقابت در صنعت لوازم خانگی به بازار داخلی محدود می شود. به منظور ایجاد فضای رقابتی در صنایع لوازم خانگی کشور، باید حوزه های صادراتی تقویت شوند و صنایع تولیدی در بازار کشورهایی که از نظر سیاسی با ایران رابطه نزدیکی دارند، حضور مستمر و پایدار داشته داشته باشند. به این ترتیب، ضمن حفظ رقابت پذیری، می توان حضور مستمر و پایدار داشت.
خوشبختانه، مسیر ورود بخشی از قطعات وارداتی مورد نیاز در تولید لوازم خانگی، همچنان باز است و با شرط عدم تولید داخلی این قطعات و بر اساس مجوزی که از سوی وزارت صنعت، معدن و تجارت صادر شده است، این قطعات وارد می شوند.
در حال حاضر، بزرگ ترین معضلی که صنایع تولیدکننده لوازم خانگی با آن مواجه هستند، قاچاق کالا است. هیچ گونه عوارض گمرکی بابت محصول قاچاق پرداخت نمی شود و این امر، به قیمت پایین تر این محصولات نسبت به لوازم خانگی داخلی منجر شده است. اکنون که تفاوت چندانی میان نرخ نیمایی و آزاد دلار وجود ندارد، واردات کالا با نرخ نیمایی نیز تفاوتی با دلار آزاد ندارد؛ چرا که طی مراحل گرفتن ارز نیمایی، جابجا کردن پول از طریق سیستم بانکی و همچنین ورود کالا از خارج از کشور، زمان نسبتا زیادی به طول می انجامد.
شرکت های بزرگ، تولید را در مقیاس انبوه انجام می دهند تا از جنبه اقتصادی به صرفه باشد، سپس محصولات خود را به بیشتر نقاط دنیا صادر می کنند. این در حالی است که محصول نهایی لوازم خانگی که پس از مونتاژ قطعات در ایران تولید می شود، به دلایلی نظیر وجود هزینه های سربار داخلی و پایین تر بودن بهره وری نیروی کار در ایران نسبت به سایر کشورها، قیمت تمام شده بیشتری نسبت به کشورهای توسعه یافته جهان دارد. با رشد قاچاق نیز، مزیت رقابتی محصولات داخلی از بین می رود. مطابق قانون، اجازه واردات محصولات آماده لوازم خانگی وجود ندارد، اما متاسفانه مساله قاچاق در کشور ابعاد گسترده ای دارد. بیشتر محموله های قاچاق کالا با بار تریلر از مرز وارد کشور می شود. اکنون قاچاق به گونه ای نظام مند در کشور صورت می گیرد که قاچاقچیان حتی برای تضمین عبور کالا از مرز، ضمانت بانکی ارائه می کنند.
گردش مالی محدود، مشکل عمده صنعت لوازم خانگی
اگر هر یک از شرکت های داخلی بتوانند سه بار در سال گردش کامل سرمایه تولید داشته باشند، وضعیت مالی باثباتی خواهند داشت؛ اگرچه این میزان با استاندارد جهانی فاصله زیادی دارد. شرکت های بزرگ لوازم خانگی جهان، بین ۹ تا ۱۰ مرتبه گردش کامل سرمایه در سال دارند و این عامل یکی از دلایل اختلاف بهره وری صنایع کشور با شرکت های برتر جهان است.
پس از قاچاق، مشکل عمده صنعت لوازم خانگی کمبود نقدینگی و سرمایه در گردش است. میزان ارزبری تولید لوازم خانگی در کشور در برخی محصولات به ۴۵ تا ۶۰ درصد می رسد، بنابراین، افزایش نرخ ارز به رشد هزینه های واردات این قطعات منجر شده است. همچنین سایر قطعات نظیر قطعات پلاستیکی که زیرمجموعه محصولات پتروشیمی محسوب می شوند یا قطعات فولادی نیز به دلیل رشد نرخ ارز، افزایش قیمت داشته اند. به این ترتیب، افزایش نرخ ارز، قیمت تمام شده تولید لوازم خانگی را به شدت افزایش داده است و ازاین رو، واحدهای تولیدی به نقدینگی بیشتری نیاز دارند.
از طرف دیگر، مشکل اساسی در بازار لوازم خانگی، کم رمق شدن توان خرید مصرف کنندگان است که این عامل نیز به کاهش فروش محصولات و آسیب رسیدن به تولیدکنندگان منجر شده است. در حال حاضر، مصرف کنندگان به دلیل کاهش قدرت خرید، تمایلی به صرف هزینه برای «کالاهای سرمایه ای» نظیر لوازم خانگی ندارند و تنها در صورت نیاز ضروری کالایی را می خرند.
داخلی سازی لوازم خانگی و سطح تولید
بیشتر ورق های فولادی مورد نیاز به عنوان ماده اولیه تولید لوازم خانگی، از داخل تامین می شود. به عنوان مثال، در تولید یخچال حدود ۶۰ درصد قطعات مورد استفاده داخلی هستند و تنها برای ساخت درِ یخچال از ورق های خارجی استفاده می شود. این قسمت بایستی دارای مشخصات خاصی از قبیل قابلیت درخشندگی باشد، ازاین رو از خارج وارد می شود. سایر قسمت های فلزی یخچال نظیر لوله های مسی به طورکامل ساخت داخل هستند.
سطح تولید لوازم خانگی تا حدی به میزان فروش آن در فصول مختلف وابسته است و تقریبا با همان نسبت افزایش یا کاهش می یابد. فروش لوازم خانگی ارتباط مستقیمی با میزان ازدواج در کشور دارد؛ به عنوان مثال، در ماه های عزاداری محرم و صفر با توجه به کاهش فروش، میزان تولید نیز کاهش می یابد یا در ماه آبان، به دلیل رونق کشاورزی و رشد نقدینگی در برخی شهرهای کشور، فروش لوازم خانگی در این نقاط با رشد همراه است.
ضرورت مبارزه دولت با قاچاق کالا در مبادی ورودی
شاید مهم ترین مجرای حمایت دولت از صنایع لوازم خانگی کشور، مبارزه با قاچاق در مبادی ورودی آن باشد. ابعاد فعلی قاچاق در کشور نشان می دهد که امروز این تخلفات به صورت سازمان یافته و شبکه ای صورت می گیرد. البته علاوه بر مبارزه با قاچاق، راه های دیگری برای رونق لوازم خانگی در کشور وجود دارد. دولت می تواند با ارائه بسته های مشوق، تقاضا برای خرید لوازم خانگی در بازار را تحریک کند یا با تزریق نقدینگی، به افزایش سرمایه در گردش شرکت های فعال تولیدی منجر شود. متاسفانه دولت ها ابتدای هر سال، اعلام می کنند که وام های کم بهره زیادی به صنایع تولیدکننده اعطا کرده اند، در حالی که این مساله در حد شعار باقی مانده است؛ به عنوان مثال، بسیاری از اعضای انجمن تولیدکنندگان لوازم خانگی برای دریافت وام ثبت نام کرده اند، اما وامی به آن ها تعلق نگرفته است. این مساله روی دیگری نیز دارد و آن، ایجاد ذهنیت منفی نزد مصرف کنندگان است؛ چراکه با اعلام دولت، تصور می کنند تولیدکنندگان پول کم بهره برای تولید دریافت کرده اند و با وجود این، حاضر به کاهش قیمت محصولات خود نیستند.
صادرات لوازم خانگی ایران
بازارهای هدف ایران، به طور عمده کشورهای همسایه هستند. عراق و افغانستان با توجه به ظرفیت هایی که روابط سیاسی با این کشورها ایجاد کرده، می توانند مهم ترین بازارها برای لوازم خانگی ایرانی باشند، اما در حال حاضر عدم ثبات امنیتی این کشورها، مانع بزرگی برای رشد صادرات به این مقاصد محسوب می شود. کشورهای حوزه CIS نیز بازارهای مهمی هستند که صادرات محصولات ایرانی از مسیر کشور آذربایجان به این کشورها، صورت می گیرد. اخیرا تلاش هایی نیز برای صادرات به ایتالیا با توجه به بهبود روابط اقتصادی دو کشور انجام شده است.
علت رشد و ترقی ترکیه در صنعت لوازم خانگی
ترکیه در همسایگی ایران، جایگاه ویژه ای در صنعت لوازم خانگی جهان پیدا کرده و هم اکنون به یک قطب صنعتی تبدیل شده است. بعد از اتحاد آلمان شرقی و غربی در دهه ۱۹۹۰، ترک های مهاجر در این کشورها ناگزیر شدند به وطن خود بازگردند. از آنجایی که عمده این افراد، متخصص و دارای مهارت های صنعتی بودند، این امر به رشد صنعت در ترکیه کمک شایانی کرد. از طرف دیگر، کشورهای اروپایی نیز سرمایه گذاری گسترده ای در صنعت ترکیه انجام دادند. در نتیجه هم اکنون، تولید و صادرات ترکیه، جایگاه نخست منطقه است. این کشور محصولات خود را به بسیاری از کشورهای جهان به ویژه اروپا صادر می کند.
دیدگاه ها (0)